Παλαιότερα δίναμε μεγάλη σημασία στο μέγεθος του όγκου και την κατάσταση των λεμφαδένων της μασχάλης, δηλαδή κυρίως στη σταδιοποίηση της νόσου με βάση το σύστημα ΤΝΜ, για να αποφασίσουμε αν μια γυναίκα χρειάζεται συμπληρωματική χημειοθεραπεία. Σήμερα αποδίδουμε μεγαλύτερη σημασία στη βιολογική συμπεριφορά του όγκου.
Η βιολογική αυτή συμπεριφορά καθορίζεται κυρίως από τρεις δείκτες:

 Χημειοθεραπεία τους οιστρογονικούς υποδοχείς του όγκου (ER)
τους προγεστερινικούς υποδοχείς (PgR) και
την έκφραση του γονιδίου cerbB2 (HER2).

Οι ανωτέρω δείκτες προσδιορίζονται με την ευρέως χρησιμοποιούμενη μέθοδο της ανοσοϊστοχημείας. Κι ενώ για τον προσδιορισμό των ορμονικών υποδοχέων η μέθοδος αυτή είναι ακριβής σε πολύ μεγάλο βαθμό, έχει κάποια μειονεκτήματα στον προσδιορισμό της έκφρασης του γονιδίου cerbB2. Έτσι λοιπόν, στην περίπτωση κατά την οποία δεν είναι σαφές το θετικό ή αρνητικό αποτέλεσμα με τη μέθοδο της ανοσοϊστοχημείας, εφαρμόζουμε πιο ακριβείς και πιο ακριβές μεθόδους in situ υβριδισμού (CISH, FISH) που δείχνουν την πιθανή ενίσχυση του γονιδίου cerbB2.

 

Με βάση τα παραπάνω, οι όγκοι χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

  • τριπλά αρνητικοί όγκοι (ER-, PgR-, HER2-)
  • όγκοι πλούσιοι σε HER2 (ανεξαρτήτως έκφρασης ορμονικών υποδοχέων)
  • ορμονοεξαρτώμενοι όγκοι που δεν εκφράζουν HER2 (ER+/PgR+, HER2-).

Οι δύο πρώτες κατηγορίες θεωρούνται πιο επιθετικές και χρειάζονται χημειοθεραπεία. Υπό έρευνα βρίσκεται η ανάγκη χημειοθεραπείας σε πολύ μικρούς όγκους, μεγέθους <0.5cm στις ομάδες αυτές.

Η τρίτη κατηγορία είναι πιο περίπλοκη. Χημειοθεραπεία εφαρμόζουμε εάν υπάρχουν διηθημένοι λεμφαδένες μασχάλης, εάν ο αριθμός διαφοροποίησης του όγκου είναι μικρό (grade III), εάν ο δείκτης κυτταρικού πολλαπλασιασμού Κi67 (ή MIB) είναι υψηλός. Οι δύο τελευταίοι δείκτες (grade και Ki67) ενέχουν στοιχεία υποκειμενικότητος στην εκτίμησή τους από τους παθολογοανατόμους. Στην τρίτη αυτή κατηγορία - και εφόσον δεν υπάρχουν διηθημένοι λεμφαδένες μασχάλης - μπορεί να βοηθήσουν και οι μοριακές υπογραφές, η γνωστότερη από τις οποίες είναι η μέθοδος Oncotype. Το Oncotype με βάση την ανάλυση 21 γονιδίων του όγκου, προσδιορίζει τον κίνδυνο υποτροπής αλλά και το πιθανό όφελος από τη συμπληρωματική χημειοθεραπεία.

Πολλές φορές υπάρχουν πρόσθετες δυσκολίες στη λήψη της απόφασης για συμπληρωματική χημειοθεραπεία, όπως η μεγάλη ηλικία της ασθενούς, συνοδά προβλήματα υγείας (καρδιοπάθεια κ.α.). Γι'αυτό και η απόφαση εξατομικεύεται, ίσως όχι στον ιδανικό βαθμό αλλά σε ικανοποιητικό.

Όσον αφορά στο είδος της χημειοθεραπείας, στις δύο πρώτες κατηγορίες δίνονται σχήματα που περιέχουν ανθρακυκλίνες και ταξάνες, ενώ στην τρίτη θα μπορούσαν σε πολλές περιπτώσεις να αποφευχθούν οι ταξάνες και να δοθούν σχήματα με ανθρακυκλίνες ή CMF.

Οι συνηθέστερες παρενέργειες της χημειοθεραπείας είναι:

  • η μυελοτοξικότητα (αναιμία, λευκοπενία, θρομβοπενία),
  • η ναυτία-έμετοι,
  • ο ερεθισμός των βλεννογόνων (μάτια, μύτη, στόμα, κόλπος, έντερο),
  • η νευροτοξικότητα,
  • η καρδιοτοξικότητα και
  • η αλωπεκία.

Με τα υποστηρικτικά φάρμακα που έχουμε σήμερα (αιμοπηκτικοί αυξητικοί παράγονες, ισχυρά αντιεμετικά κ.α.) η χημειοθεραπεία δεν είναι πια η επώδυνη εμπειρία του παρελθόντος. Πολλές γυναίκες, κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, συνεχίζουν τις δραστηριότητές τους κανονικά (εργασία, ενασχόληση με το σπίτι κ.α.). Οι γιατροί τις ενθαρρύνουμε προς την κατεύθυνση αυτή.

Η παρενέργεια της χημειοθεραπείας, που ίσως περισσότερο απ'όλες ενοχλεί τις γυναίκες, είναι η αλωπεκία, δηλαδή η απώλεια των μαλλιών τους. Σε κάποια κέντρα χρησιμοποιείται η λεγόμενη παγωμένη "κάσκα", δηλαδή σύστημα ψύξεως του τριχωτού της κεφαλής. Η εφαρμογή του είναι πιο αποτελεσματική με το σχήμα CMF, μέτρια αποτελεσματική στα σχήματα που περιέχουν ανθρακυκλίνες και πολύ λίγο αποτελεσματική όταν το σχήμα περιέχει ανθρακυκλίνη και ταξάνη. Τα συστήματα ψύξεως τριχωτού κεφαλής χρησιμοποιούνται σε κάποιες ερωπαϊκές χώρες, αλλά όχι στις ΗΠΑ. Ένας φόβος (μάλλον θεωρητικός) είναι ότι δεν φτάνει το φάρμακο στο τριχωτό της κεφαλής και επομένως η περιοχή του τριχωτού παραμένη "ακάλυπτη" από τη θεραπεία. Ο φόβος αυτός είναι περισσότερο για κάποιες αιματολογικές κακοήθειες, που έχουν διαφορετική βιολογική συμπεριφορά από τους συμπαγείς όγκους. Το τριχωτό της κεφαλής είναι μια εξαιρετικά σπάνια θέση μεταστάσεων στον καρκίνο του μαστού.

Η διακοπή της περιόδου μπορεί να συμβεί στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με τη χημειοθεραπεία. Τις περισσότερες φορές διαταράσσεται στην αρχή και διακόπτεται στη συνέχεια. Πολλές φορές, και ιδίως στις νεότερες γυναίκες, η λειτουργία των ωοθηκών επανέρχεται μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Όταν η νόσος είναι ορμονοεξαρτώμενη, προχωρούμε σε διακοπή της περιόδου με ενέσεις (LHRH - ανάλογα), μετά το πέρας της χημειοθεραπείας.

Στη διάρκεια της χημειοθεραπείας πρέπει να λαμβάνονται μέτρα αντισύλληψης κατά τη σεξουαλική επαφή. Τα μέτρα αυτά συνιστώνται και για ένα διάστημα μετά το πέρας της χημειοθεραπείας. Το θέμα της τεκνοποίησης μετά την εκδήλωση καρκίνου του μαστού είναι ένα μεγάλο θέμα, που η ασθενής πρέπει να συζητά με τον γιατρό της. Δεν απαγορεύεται εφόσον περάσει ένα χρονικό διάστημα ολίγων ετών.

 Χ. Χριστοδούλου, Παθολόγος - Ογκολόγος Νοσοκομείου Metropolitan

 

 

 

Επικοινωνία

  • Διεύθυνση: Βασιλίσσης Σοφίας 101
  • Τηλέφωνο: 2107474065
  • Fax: 2107473683
  • E-mail: info@vvenizelos.gr

Εγγραφή στο Newsletter